Wprowadzenie

Nauczanie fonetyki powinno spełniać przede wszystkim cele praktyczne, a wiedza teoretyczna powinna być pomocna w formułowaniu wskazówek normatywnych dotyczących artykułowania głosek i ich połączeń oraz akcentowania wyrazów. Z dydaktycznego punktu widzenia ważne będzie integrowanie wiadomości z fonetyki z ćwiczeniami ortofonicznymi.

1. Stworzenie sytuacji motywacyjnej
Uczniowie na lekcję przynoszą płytę lub kasetę z nagraniem swojej ulubionej polskiej piosenki. Każdy prezentuje wybrany przez siebie utwór i stara się powiedzieć, dlaczego najbardziej lubi właśnie tę piosenkę.

2. Pytania: O czym śpiewają polscy piosenkarze? Czy słuchamy tekstów, czy tylko melodii? Czy zastanawiamy się nad tekstem, czy poddajemy go analizie?

Etap pierwszy
Uczniowie wypowiadają się na temat tekstu piosenek, określają, co tekst nam przekazuje, jakie wrażenia wywołuje, wreszcie -- czy tekst piosenki jest dla nich ważny.

Etap drugi -- "włącz słuch"
Uczniowie jeszcze raz słuchają nagrań pod kątem "estetyki dźwiękowej"; oceniają sposób przekazu: czy wykonawca mówi do nas wyraźnie, starannie pod względem artykulacyjnym, czy intonacja podbudowuje warstwę brzmieniową tekstu.

Etap trzeci
Obserwacja różnych realizacji tekstu mówionego (tu: piosenka, fragment nagranej wypowiedzi uczniów na lekcji, fragment wzorcowego nagrania tekstu w wykonaniu aktora, np. płyta kompaktowa z nagraniem Pana Tadeusza, fragment debaty sejmowej lub dowolnego programu publicystycznego w telewizji).

3. Postawienie pytań problemowych
Czy ważne jest to, jak mówimy? Czy poprawność artykulacyjna pomaga w zrozumieniu tego, co ktoś do nas mówi? Czy jest zatem jednym z koniecznych warunków skutecznego porozumiewania się?

4. Analiza listu do gimnazjalistów Janiny Wójtowiczowej (podręcznik, s.122).

5. Podsumowanie

• Wiadomości z fonetyki i poznanie zasad dotyczących poprawnej wymowy uwrażliwia nas na estetykę dźwiękową cudzej i własnej wypowiedzi.
• Potrafimy u s ł y s z e ć i skomentować to, czy ktoś poprawnie artykułuje głoski, a także uświadomić sobie własne błędy i je korygować.
• Staranna wymowa wpływa na zrozumienie tekstu.

6. W dalszym etapie lekcji powinniśmy zmierzać do uświadomienia uczniom różnic między kodem mówionym a pisanym. W tym celu możemy podyktować tekst (na przykład z ćwiczenia 2 ze strony 123 w podręczniku). Zapisany przez uczniów tekst poddajemy obserwacji. Sprawdzamy, jak uczniowie poradzili sobie z jego zapisem, wskazujemy typowe przykłady będące egzemplifikacją interesujących nas zjawisk.

Przykładowo:
-- głoski zapisujemy za pomocą liter, z uwzględnieniem zasad ortograficznych;
-- głoska może być zapisywana jedną literą, np. potok, nawyk, słowa; czasem głoska zapisywana jest dwiema lub trzema literami, np. słyszymy, otaczają, zdziwienie; czasem musimy użyć znaków diakrytycznych -- kresek, kropek, ogonków dla zapisania dźwięku; czasem jeden dźwięk zapisujemy dwiema różnymi literami, np. żyjemy, poszerzamy, posługujemy się, wśród itp.
-- czasem realizacja dźwiękowa różni się od zapisu, np.

wśród słów --	na końcu wyrazu słyszymy t i f, ale zapisujemy je inaczej: d i w
czytając --	litera ą oznacza połączenie głosek on
zaspokoić, świecie --	głoska miękka ć oznaczana jest w piśmie w różny sposób -- dzieląc wyraz przy przenoszeniu, musimy stosować się do odpowiednich reguł (potrzebna jest tu nie tylko umiejętność podziału wyrazu na sylaby, ale i szczegółowe zasady dotyczące dzielenia wyrazów).

7. Przypomnienie podstawowych wiadomości o głoskach i ich graficznych odpowiednikach.

8. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1, s.123

• Materiał językowy pozwoli sprawdzić, czy uczniowie uzmysławiają sobie różnicę między głoską a literą; przykłady egzemplifikują sytuacje, w których pisownia i wymowa jest tożsama, tzn. każda litera oznacza jeden dźwięk, np. pas, warta; znajdują się tu również przykłady, w których jeden dźwięk oddawany jest przez kombinację dwóch lub więcej liter -- wtedy wyraz zawiera większą liczbę liter niż wymawianych głosek, np. szczotka, dzieło;
• Warto również przy tej okazji wskazać takie przykłady form językowych, w których liczba wymawianych głosek jest zgodna z liczbą liter, jednakże pewne właściwości wymowy nie są zaznaczane w piśmie, np. miękkość spółgłosek przed samogłoską i (w takich wyrazach utrzymana jest wprawdzie zgodność ilościowa głosek i liter, ale równoważność jakościowa jest niepełna -- literowy obraz wyrazu nie odpowiada w pełni jego wymowie), np. zima, wyrazić, samotności.

Ćwiczenie 3, s. 123

• Materiał przykładowy z tego ćwiczenia wykaże, iż odpowiednikiem dwóch dźwięków mowy może być w piśmie jedna litera, np. zęby (wym. zemby). Zagadnienie to warto skorelować z ćwiczeniami ortofonicznymi -- wymową głosek oznaczonych literami ą i ę.

Ćwiczenie 5--10, s.124--127

• Częste błędy ortograficzne uczniów wynikające z nieumiejętności dzielenia wyrazów, a utrwalane przez składane komputerowo teksty prasowe, przemawiają za tym, by przypomnieć i przećwiczyć umiejętność dzielenia wyrazów na sylaby (tu przypominamy -- ćw. 9 -- że zdarzają się sytuacje, w których dźwięk oznaczony literą u nie jest ośrodkiem sylaby -- w wymowie słyszymy wtedy ł, np. autograf, europejski), a także przypomnieć zasady dzielenia wyrazów przy przenoszeniu (pamiętać przy tym należy, że podział na sylaby nie zawsze jest identyczny z tymi zasadami).